Chi tiết bài viết
Trang Chủ › Tựa sách › Về tâm lý học › Bạn Không Thông Minh Lắm Đâu: Sự Thật Về Những Cú Lừa Của Não Bộ

Bạn Không Thông Minh Lắm Đâu: Sự Thật Về Những Cú Lừa Của Não Bộ

Dù bạn là một người chưa qua trường lớp mà chỉ đơn giản là đam mê với các hiện tượng tâm lý hay là một người đang học ngành Tâm lý đi chăng nữa thì cuốn sách này đều dành cho bạn. Những thí nghiệm, hiện tượng thú vị xung quanh tâm lý người được viết một cách dễ hiểu và dễ tiếp cận. Đọc tới đâu bạn có thể khám phá ra được điểm nào đó cho chính mình đó.

Cuốn sách không đi theo lối mòn của các giáo trình tâm lý học khô khan. David McRaney đã chọn một cách tiếp cận cực kỳ trực diện thông qua 46 hiện tượng tâm lý, từ những ảo giác về năng lực cho đến các lỗi logic trong suy nghĩ.

Mỗi chương đều bắt đầu bằng công thức:

  • Bạn tưởng là: Một niềm tin phổ biến về việc chúng ta thông minh và kiểm soát được hành vi.

  • Sự thật là: Những gì diễn ra trong bộ não “lắm chiêu” của chúng ta, thường là những sai lầm có hệ thống.

Cách viết này tạo ra một hiệu ứng “cú sốc tâm lý” nhẹ, khiến độc giả phải liên tục thốt lên: “Hóa ra bấy lâu nay mình đã bị chính bộ não của mình lừa!”

Những cú lừa kinh điển của não bộ (có spoil)

Để giúp bạn hình dung rõ hơn, hãy cùng điểm qua một vài hiện tượng “đắt giá” nhất mà McRaney đã bóc trần trong cuốn sách này.

Hiệu ứng mỏ neo (The Anchoring Effect)

Bạn tưởng là: Bạn có thể tự đánh giá giá trị của một món hàng dựa trên chất lượng của nó. Sự thật là: Tâm trí bạn bị “mắc kẹt” vào con số đầu tiên mà bạn nhìn thấy.

McRaney giải thích rằng các nhà bán lẻ luôn đặt một chiếc túi xách trị giá 2.000 USD ngay cửa ra vào. Khi bạn đi sâu vào cửa hàng và thấy một chiếc túi khác giá 500 USD, bạn cảm thấy nó “rẻ” và nhanh chóng chốt đơn. Thực tế, 500 USD vẫn là cái giá rất đắt, nhưng não bộ đã lấy con số 2.000 USD làm “mỏ neo” để so sánh. Bạn không hề thông minh như bạn nghĩ, bạn chỉ đang bị thao túng bởi sự so sánh tương quan.

Sự lười biếng nhận thức (Cognitive Laziness)

Một trong những điểm nhấn của cuốn sách là cách não bộ chúng ta luôn tìm con đường tắt để tiết kiệm năng lượng. Thay vì phân tích kỹ lưỡng, não sẽ ưu tiên những thông tin quen thuộc hoặc những gì củng cố niềm tin sẵn có của chúng ta (Thiên kiến xác nhận – Confirmation Bias).

Hiệu ứng Dunning-Kruger

Đây là phần có lẽ sẽ khiến nhiều người “đau lòng” nhất. Bạn tưởng là: Bạn biết rõ khả năng của mình đến đâu. Sự thật là: Những người kém năng lực nhất thường là những người tự tin nhất về khả năng của mình, đơn giản vì họ… không đủ năng lực để nhận ra mình kém. Ngược lại, những người thực sự giỏi thường có xu hướng nghi ngờ bản thân. Đọc tới đây, bạn sẽ hiểu tại sao “thùng rỗng thường kêu to”.

Sự bất lực do học tập (Learned Helplessness)

McRaney kể về thí nghiệm tàn nhẫn trên những chú chó bị giật điện. Sau một thời gian bị giật điện mà không thể thoát ra, dù sau đó cửa lồng đã mở, chúng cũng chỉ nằm im chịu đựng thay vì bước ra ngoài. Spoil: Hiện tượng này giải thích tại sao nhiều người chấp nhận ở lại trong những mối quan hệ độc hại hoặc công việc tồi tệ. Họ không hề ngu ngốc, chỉ là bộ não của họ đã “học” cách tin rằng nỗ lực là vô ích.

3. Tại sao cuốn sách này lại dành cho tất cả mọi người?

Đối với người đam mê tâm lý học

Cuốn sách là một “buffet” kiến thức với đầy đủ các thí nghiệm kinh điển từ Milgram, Zimbardo cho đến những nghiên cứu hiện đại về thần kinh học. McRaney đã khéo léo biến những thuật ngữ học thuật thành những câu chuyện đời thường, hóm hỉnh nhưng không kém phần sâu sắc.

Đối với người đang học ngành Tâm lý

Đây là tài liệu tham khảo tuyệt vời để học cách “bình dân hóa” kiến thức. Nó nhắc nhở chúng ta rằng tâm lý học không chỉ nằm trong phòng thí nghiệm mà hiện hữu trong từng quyết định mua một ly cafe hay cách chúng ta tranh luận trên Facebook.

4. Những bài học đắt giá rút ra từ cuốn sách

Đọc xong “Bạn Không Thông Minh Lắm Đâu”, điều lớn nhất đọng lại không phải là sự tự ti, mà là sự Khiêm tốn về trí tuệ (Intellectual Humility).

  1. Chậm lại trước khi quyết định: Nhận ra rằng não bộ luôn tìm cách lừa phỉnh, chúng ta sẽ học được cách đặt câu hỏi cho chính những suy nghĩ của mình.

  2. Thấu cảm hơn với người khác: Khi hiểu rằng ai cũng có những thiên kiến và lỗi logic, bạn sẽ bớt phán xét những hành động “ngớ ngẩn” của những người xung quanh.

  3. Sự thật về ký ức: Một phần gây sốc trong sách (Spoiler) là việc McRaney chứng minh ký ức của chúng ta không phải là một cuốn băng video. Mỗi lần bạn nhớ lại một sự kiện, não bộ lại “biên soạn” lại nó một chút. Ký ức về mối tình đầu hay kỳ nghỉ năm ngoái có thể chỉ là một sản phẩm hư cấu của não bộ mà thôi!

5. Đánh giá tổng quan

Điểm cộng:

  • Văn phong trào phúng, dễ đọc, lôi cuốn.

  • Mỗi chương ngắn gọn, phù hợp với nhịp sống bận rộn (đúng phong cách “ăn liền”).

  • Các bằng chứng khoa học đáng tin cậy.

Điểm trừ:

  • Với 46 hiện tượng, đôi khi bạn sẽ cảm thấy hơi “ngợp” thông tin nếu đọc quá nhanh. Hãy nhâm nhi từng chương một để não bộ kịp tiêu hóa.

  • Bản dịch: Đôi khi từ ngữ dịch gây khó hiểu cho người đọc

Kết luận: Cuốn sách này không giúp bạn thông minh hơn theo nghĩa tăng chỉ số IQ, nhưng nó giúp bạn “thông thái” hơn bằng cách nhận diện được sự ngu ngốc của chính mình. Như Socrates đã từng nói: “Tôi biết rằng tôi không biết gì cả”, và David McRaney sẽ giúp bạn hiểu rõ tại sao lại như vậy.

Quay về trang danh sách